آموزش نرم افزار

IP :
شماره‌ ايست که به هر کامپيوتر متصل به اينترنت داده می‌شود تا بتوان به‌کمک آن شماره به آن کامپيوترها دسترسی داشت. اين عدد برای کامپيوترهايی که حالت سرور دارند (مثلا سايت‌ها) و نيز کامپيوتر‌های کلاينتی که معمولا به روشی غير از شماره‌گيری (Dial Up) به اينترنت وصل هستند، عددی ثابت و برای ديگران عددی متغير است. مثلا هر بار که شما با شرکت ISP خود تماس گرفته و به اينترنت وصل می‌شويد، عددی جديد به شما نسبت داده می‌شود.
اين عدد يک عدد ۳۲ بيتی (۴ بايتی) است و برای راحتی به‌صورت زير نوشته می‌شود:
xxx.xxx.xxx.xxx که منظور از xxx عددی بين ۰ تا ۲۵۵ است (البته بعضی شماره‌ها قابل استفاده نيست که بعدا علت را توضيح خواهم داد). مثلا ممکن است آدرس شما به صورت 195.219.176.69 باشد. حتی اسم‌هايی مثل www.yahoo.com که برای اتصال استفاده می‌کنيد، در نهايت بايد به يک IP تبديل شود، تا شما سايت ياهو را ببينيد.
در IP معمولا xxx اولی معنای خاصی دارد، که بعدا توضيح می‌دهم... فقط اين را بگويم که اگر به روش Dial Up به اينترنت وصل شويد، معمولا عددی که به عنوان xxx اول می‌گيريد، مابين 192 تا 223 خواهد بود.اين توضيح برای تشخيص کامپيوترهای کلاينت از سرور (حداقل در ايران) بسيار می‌تواند مفيد باشد.
بعد از اتصال به اينترنت برای به دست آوردن IP خود، از دستور IPCONFIG در command prompt استفاده کنيد. (البته يک سری نکات فنی داريم که بعدا می‌گم)

پورت (Port):
در ساده ترين تعريف، محلی است که داده‌ها وارد با خارج می‌شوند. در مبحث هک معمولا با پورت‌های نرم‌افزاری سروکار داريم که به هر کدام عددی نسبت می‌دهيم. اين اعداد بين ۱ و ۶۵۵۳۵ هستند. معمولا به يک سری از پورت‌ها کار خاصی را نسبت می‌دهند و بقيه به‌صورت پيش‌فرض برای استفاده شما هستند. پورت‌های که فعال هستند، هرکدام توسط يک نرم‌افزار خاص مديريت می‌شوند. مثلا پورت ۲۵ برای ارسال Email است، بنابراين بايد توسط يک نرم‌افزار اين کار انجام شود و اين نرم‌افزار بر روی پورت ۲۵ منتظر (فال‌گوش) می‌ماند. اينجا ممکن است شخصی از فلان نرم‌افزار و ديگری از بهمان نرم‌افزار استفاده کند ولی به‌هر حال پورت ۲۵ هميشه برای ارسال Email است.
در پايين ليستی از مهمترين پورت‌ها و کاربردشان را می‌بينيد:
Port Num Service Why it's phun!
-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
7 echo Host repearts what you type
9 discard Dev/null
11 systat Lots of info on users
13 daytime Time and date at computer's location
15 netstat Tremendous info on networks
19 chargen Pours out a stream of ASCII characters.
21 ftp Transfers files
23 telnet Where you log in.
25 smpt Forge email
37 time Time
39 rlp Resource location
43 whois Info on hosts and networks
53 domain Nameserver
70 gopher Out-of-date info hunter
79 finger Lots of info on users
80 http Web server
110 pop Incoming email
119 nntp Usenet news groups -- forge posts, cancels
443 shttp Another web server
512 biff Mail notification
513 rlogin Remote login
who Remote who and uptime
514 shell Remote command, no password used!
syslog Remote system logging
520 route Routing information protocol


از ميان اين پورت‌ها شماره‌های ۷، ۱۵، ۲۱، ۲۳، ۲۵، ۷۹، ۸۰، ۱۱۰و ۱۱۹ فعلا برای ما مهم‌ترند و به‌تدريج با آنها آشنا خواهيد شد.

◊ چگونه به يک پورت Telnet کنيم؟

برای اينکه عملکرد يک پورت برای شما روشن شود، بايد به آن پورت Telnet کنيد. (البته معمولا تعدادی از پورت‌هايی را که ممکن است اطلاعاتی مهم را در اختيار هکر‌ها قرار دهند مثل پورت ۷۹ معمولا بسته است و ارتباط با آنها شايد برقرار نشود.) برای telnet کردن در command prompt دستور زير را تايپ کنيد:
telnet hostname portnum
در اين دستور به‌جای hostname شماره ip و يا نام سايت را وارد می‌کنيد و به‌جای portnum شماره پورت و يا معادل آن از جدول. مثلا برای تلنت کردن به پورت ۱۳ که ساعت و تاريخ را به‌دست می‌دهد در کامپيوتری به‌ اسم www.iums.ac.ir مي‌نويسيد:
telnet iums.ac.ir 13
telnet iums.ac.ir daytime
هر دو اين دستورات معادل هم هستند.
تلنت کردن معمولا اولين کاری است که يک هکر برای هک کردن يک سايت انجام می‌دهد، زيرا بعضی از پورت‌ها در صورت بسته نبودن روی آن سرور، معمولا حاوی اطلاعات بسيار مهمی هستند.
همين الان شروع کنيد و مثل يک هکر واقعی به کامپبوتر‌های مختلف و پورت‌های گوناگون تلنت کنيد. مخصوصا اگر پورت ۷۹ (finger) روی يک کامپيوتر باز بود، مرا هم خبر کنيد (-;

◊ تقسيم‌بندی انواع حملات

اولين نکته‌ای که لازم است بگويم اينه که وقت خود را برای هک کردن کامپيوتر‌های کلاينت هدر ندهيد (اگرچه برای افراد مبتدی کار با نرم‌افزاری مثل Sub7 زياد هم بد نيست ولی نبايد زياده‌روی کرد) علت هم اينه که هربار که به اينترنت وصل می‌شوند ip جديدی به‌ آنها اختصاص پيدا می‌کنه و زحماتتون هدر می‌ره (البته برای جلوگيری از اين امر هم روشهايی هست که در آينده ايشالله ميگم).
حالا تقسيم‌بندی:
۱- حمله به روش Denial of Service Attack) DoS)
۲- حمله به روش Exploit
۳- حمله به روش Info Gathering (تلنت کردن يکی از مثالهای آن است که امروز آموختيد)
۴- حمله به روش Disinformation

در مورد هرکدام به‌زودی توضيح می‌دم. C,Linux,TCP/IP يادتون نره 

ابزار ورود نام و اعداد

به كمك این ابزار كه به صورت فیلوعددی است چهار كار می توان انجام داد برروی پیكان كنار فیلد عددی رفته و برروی آن كلیك كنید چهار گزینه نمایان می شود كه در زیر آنها راتوضیح خواهیم داد. حالت Quick selection به كمك این حالت می توانید از مایا اشیایی كه در فیلد عددی اسمشان تایپ می كنید را درخواست نموده و انتخاب كنید.

Quick rename  در حالی كه شی درحالت انتخاب است می توانید یك شی را تغییر نام دهید

Nameric input obolute به شما امكان می دهد كه مقدار دقیق عملیات تبدیل یا چرخش یا تغییر مقیاس شی یا اشیاء منتخب را دراین فیلد وارد نماید .با این تفاوت كه مقادیر وارد شده در این حالت نسبت به مقادیر محاسبه خواهند شد.

قسمت Shelf

این قسمت درست زیرTol box  قرار دارد و منو را به صورت آیكون در اختیار شما در دسته بندی های مختلف قرار داده است.

قسمت Tol box كادر ابزار

دراین قسمت ابزار انتخاب حركت چرخش تغییر اندازه وجود دارد آخرین گزینه موجود نیز آخرین ابزار استفاده شده را در اختیار شما قرار میدهد.

چكيده
امروزه با توجه به فراواني ويروس هاي كامپيوتري از يك طرف و صدمات حاصل از انتشار آنها از سويي ديگر شناخت و نحوه مبارزه با آنها بسيار حائز اهميت مي باشد . در اين مقاله آشنايي با نحوه عملكرد ويروسهاي كامپيوتري بيان شده است .

مقدمه
امروزه با توجه به تعدد ويروس هاي كامپيوتري در كشور،كه اغلب آنها نيز ايراني مي باشند، شناخت و جلوگيري از تخريب آنها مفيد ولازم به نظر مي رسد . پيش از هر گونه بحث فني لازم است توضيحي در مورد ويروس و خوب وبد بودن ويروس سازي از ديدگاه مثبت آن بررسي شود تا مبادا افراد بد گمان و احتمالا متنفر از ويروس ، سيل بدو بيراه خود را نثار ويروس نويسان! كنند بد نيست بدانيم جداي از هنر و تكنيك زيباي عملكرد ويروس هاي مختلف و شيريني جدال با ويروس يابها ، خود ويروس عاملي براي حمايت از برنامه هاي كاربردي مي توامند به شمار آيد، چرا كه اولين ويروس ها در راه جلوگيري از كپي برداريهاي غير مجاز طرح و نوشته شده و زمان فعاليت آن را موكول به وقتي كرده اند كه فرد خاطي از " خواهش عدم كپي غير مجاز" نياز به گوش مالي دارد ! تا شايد همين فرد عادت به خريد و تهيه ي برنامه هاي مورد استفاده خود از طريق اصولي بنمايد.
واما ويروس ها برنامه هايي هستند كه به شكل پنهاني، موقع اجرا شدن برنامه آلوده خود را به برنامه هاي اجرايي نظير فايل هاي COM و EXE مي چسبانند و معمولا بدون اينكه تاثيري در كار اصلي برنامه آلوده بگذارند، منتظر زمان فعاليت نهايي يا برقراري شرط خاصي مي شوند . حال اين فعاليت مي تواند بزرگتر كردن فايلهاي مختلف DATA باشد ، يا آلوده كردن فايلهاي اجرايي و يا از بين بردن اطلاعات PARTITION TABLE، معدوم كردن اطلاعا ت با ارزش يا از كار انداختن فايل هاي اجرايي و ... باشد .
ولي در هر حال يك چيز در اكثر ويروس ها مشترك مي باشد و آن انتقال ويروس از فايل هاي آلوده به فايل هاي سالم است . در اين مقاله سعي شده است كه نحوه عملكرد يكي از انواع ويروس هاي كامپيوتري بيان شود كه قبل از مطالعه لازم است به نكته ذيل توجه گردد.
افرادي كه مايل به مطالعه مقاله مي باشند لازم است كه :
1- با زبان اسمبلي آشنا باشند .
2- به DEBUG و دستورات آن مسلط باشند .
3- از اطلاعات برنامه نويسي سيستم در حد آشنايي با Header فايل هاي اجرايي برخوردار باشند .
بنابراين اگر ملاحظه مي شود كه روشها بسيار خلاصه مطرح شده، تنها بدليل عدم دسترسي عمومي به اطلاعاتي كه ممكن است خطرناك باشد،است و هدف، ارائه روش بوده و باقي جزئيات بر حسب توان با خود برنامه نويس است .


(توضيح اينكه ويروس ها برنامه كامپيوتري هستند و نه چيز ديگري و مي توانند با انواع زبان هاي برنامه سازي Assenbly، C++، Pascal،Basic، ... طراحي شوند و ما از قويترين زبان يعني اسمبلي جهت اينكاراستفاده كرده ايم .)

قبل از بيان الگوريتم كلي ويروس نويسي بهتر است به توضيح يكسري عناوين زير بپردازيم :


انواع دستكاري و تخريب ويروس هاي كامپيوتري
صرف نظر از ويروس هايي كه كاربران را مورد لطف قرارداده و تنها با صدورپيامي، نمايش تصويري و يا پخش موزيكي حضور خود را اعلام مي كنند،ساير ويروس ها به گونه هاي مختلف باعث نابودي اطلاعات و در برخي موارد باعث خرابي سخت افزار كامپيوتر مي شوند. در زير نمونه هايي از خسارات ويروس ها بيان مي شود:

الف: اختلال در كار سيستم(تخريب نرم افزاري)
در اين حالت ويروس با ايجاد خطا دربرنامه موجب اختلال در اجراي آن مي شود. اين اختلال گاه همراه با تصويري بر روي صفحه نمايش و يا صداي خاصي بلندگو يا قفل شدن كامپيوتر مي باشد .

بعضي از دلايل اختلال در سيستم بدليل ويروس ها عبارتند از:

1-خطاهاي برنامه نويسي توسط برنامه نويس ويروس
2 - ناسازگاري ويروس با سيستم يا نرم افزارهاي نصب شده بر روي آن
3- تخريب اطلاعات كه شامل حذف، تغيير ويا اشغال و تكثير در حافظه
4- اختلال عمدي سيستم توسط ويروس(اهداف نويسندگان ويروس) كه به عنوان مثال مي توان به كندي سرعت سيستم اشاره كرد.

ب:تخريب سخت افزراي
عده اي معتقدند كه ويروس ها نمي توانند به سخت افزار آسيب برسانند وتا به امروز، هيچ ويروسي پيدا نشده است كه كه اين كار را انجام دهد. ولي در خلاف انتظار از بين بردن سخت افزار توسط برنامه هاي نرم افزاري امكان پذير و عملي است . گرچه خسارات سخت افزاري در موارد اندكي توسط ويروسها وجود دارد ولي بايد آنها را جدي گرفت . به عنوان مثال كامپيوترهاي سري آميگا از شركت كمو دور، به خاطر نداشتن كنترل در قسمت هاي مختلف در مقابل ويروس آسيب پذيرند.
در اين كامپيوتر ها مي توان به كمك نرم افزار ،موتور ديسك گردان را از حركت باز داشت و همزمان فرمان خواندن يك تراك كه وجو ندارد ، را به هد داد به اين ترتيب هد به ديواره هاي ديسك گردان برخورد كرده و مي شكند . نمونه ديگر اين است كه CPU و Icهاي آميگا از جمله اگنس ، دنيس و پائولا از نوع CMOS بوده و در مقابل الكتريسيته حساس هستند . اگر همزمان به تمام وروديهاي بيت يك اعمال مي شود ولتاژ اضافي باعث خرابي ICها مي شود.به كمك يك برنامه كوتاه چند خطي به زبان ماشين مي توان كليه ثباتهايي كه به نام CPU مي روند را حاوي بيت يك نمود و CPU را خراب كرد .
در رايانه هاي شخصي ويروس مي تواند هد خواندن و نوشتن ديسك گردان را روي يك تراك داخلي ، كه وجودندارد قرار بدهد. در بعضي از ديسك گردانها، اينكار باعث مي شود كه هد ، به بستي در داخل ديسك گردان گيركندو فقط با باز كردن ديسك گردان و جابه جا كردن هد با دست ، مشكل حل مي شود.
ويروس مي تواند تراك صفر ديسك را نابود كند در اينصورت ، اين ديسك ديگر قابل استفاده نيست يا اينكه ويروس بطور مكرر هد از سيلندر بيروني به سيلندر داخلي حركت دهد اين امر سبب سايش ونهايتا خرابي ديسك خواهد شد . در اينجا ممكن است مستقيما چيزي تخريب نشود ولي باعث فرسودگي مي شود. براي مثال ويروس AMP2P كه روي فايل CAMMAND.COM ويندوز 95 وجود دارد ،قادر است تنظيم اصلي كارخانه را تغيير دهد و ويروسي كه بتواند اينكار را انجام دهد قادر است به تمام اجزاي سيستم دسترسي داشته و آنها را خراب كند . اين ويروس معمولا هارد ديسك را دچار تعدادي بد سكتور مي كند ويا تراك صفر را از كار مي اندازد كه با فرمت فيزيكي مجدد نيز ديسك قابل اصلاح نيست .
تا چندي قبل ويروس ها فقط فايل ها را خراب مي كردند كه معمولا چاره اينكار آسان بود ولي اكنون ويروس ها به آنچنان توانايي رسيده اند كه قادرند سخت افزار سيستم را مورد هدف قرار دهند كه در اين صورت خسارات ايجاد شده شديد و جبران آن سنگين است . تازه ممكن است پس ازتعويض قسمت خراب شده ، ويروس مجددا آنرا تخريب كند.


ساختار كلي فايل هاي COM وEXE تحت DOS

ساختار كلي فايل هاي اجرايي از نوع COM تحت DOS

با توجه به شكل ، مشخص مي شود كه معمولا و نه هميشه اولين دستور از فايل هاي اجرايي COM، حاوي يك آدرس پرش (Jump) مي باشد كه اجراي برنامه را به مكان ديگري از داخل حافظه انتقال مي دهد و سپس دستورات اصلي برنامهاز مكان XXXXX در شكل فوق آغاز مي گردد.اما اگر همين آدرس پرش اوليه را بتوانيم طوري تغيير دهيم كه به ابتداي برنامه خودمان منتقل شود .مي توان گفت كه نصف كار آلوده سازي را انجام داده ايم . بصورت كلي جهت انجام اين كار ابتدا آدرس پرش اوليه XXXXX را در مكاني از حافظه ذخيره كرده (براي استفاده بعدي ) و سپس آدرس شروع برنامه خود را درآن قرار مي دهيم . خوب تا اينجا توانسته ايم كنترل اجرايي فايل هاي COM را بدست گيريم . سپس كافي است در داخل ويروس عمليات مربوط به يافتن فايل هاي اجرايي غير آلوده ، درستكاري آنها و انجام يكسري تخريب ها ( چاپ يكسري مطالب جهت ترساندن كاربر معرفي خود) و نهايتا برگشت به آدرس اوليه پرش XXXXX جهت اجراي عادي فايل آلوده شده مراجعه كرده تا برنامه ازاين پس روال عادي اجرايي خود را انجام دهد.


ساختار كلي فايل هاي اجرايي از نوع EXE تحت DOS

ساختار كلي فايل هاي EXE پيچيده تر است . طبق شكل،تمام فايل هاي EXE داراي يك Header يا عنوان بوده كه شامل اطلاعات تخصصي فايل اجرايي نظير مشخصه فايل،اندازه واقعي فايل،آدرس هاي Data Segment،Code Segment و..... مي باشد. بنابراين بر خلاف فايل هاي COM كه اولين دستور از آنها حاوي آدرس شروع برنامه است ، در اين فايل ها بايت هاي 20و22 در داخل Header حاوي آدرس شروع برنامه است و چون فايل هاي EXE از نظر اندازه مي توانند خيلي بزرگتر از COM باشند، اين آدرسها شامل SEGMENT:OFFSET است
با توجه به توضيح فوق در مورد نحوه آلوده سازي فايل هاي COM كافي است آدرس هاي X1:X2 را به ابتداي برنامه خود تغيير داده وسپس در پايان كار نيز به محل اوليه X1:X2 باز گرديم . اما اين نكته قابل ذكر است كه بدليل پيچيدگي ساختار فايل هاي EXE، آلوده سازي اينگونه فايل ها از فايل هاي COM مسكلتر است .


دلايل خراب شدن فايل هاي اجرايي
همانطور كه توضيح داده شد، به هنگام آلوده سازي فايل هاي اجرايي ممكن است، در محاسبه تغيير آدرس ها اشتباهاتي صورت گيرد و يا يك فايل اجرايي چندين بار آلوده گرددو در جريان چنين اعمالي نيز امكان دارد سيستم روال اجرايي عادي خود را ازدست داده و داخل يك حلقه بي نهايت قرار گيرد و يا به مكاني از حافظه پرش كند كه هيچگونه دستور العملي وجودنداردو سرانجام باعث HANG كردن يا قفل كردن كامپيوتر مي شود كه گاهي اوقات بعضي از ويروس ها به هنگام آلوده سازي دچار اين مشكل شده و احتمالا با اين مسئله برخورد كرده ايد كه به هنگام آلوده بودن كامپيوترتان سيستم بدليل نامشخصي قفل مي كند.

باتوجه به توضيحات داده شده،هم اكنون الگوريتم كلي يكي از انواع ويروس هاي كامپيوتري را به صورت زير مي نويسيم :

1- اولين فايل اجرايي در مسير جاري را پيدا كنيد
2- گر فايل پيدا شده ، آلوده است و ديگر فايل آلوده ديگري جهت جستجو وجود ندارد به مرحله 6برويد
3- اگر فايل پيدا شده آلوده است به مرحله 1برويد
4- فايل آلوده شده را پيدا كنيد و فايل را طوري تغيير بدهيد تا به صورت عادي كار كند(آسيب نبينيد)
5- به مرحله 7برويد
6- عمليات مربوط به دستكاري يا تخريب را انجام دهيد
7- برنامه اوليه را اجرا كنيد

نتيجه گيري
با توجه به اينكه اغلب ويروس ها جهت آلوده سازي كامپيوتر ، طبق توضيحات داده شده، فايل هاي اجرايي حمله ور مي شوند و آدرس هاي داخل فايل را تغيير مي دهند، پس چه بهتر است بتوانيم اين مكان ها را هر چه دقيقتر كنترل كنيم و همچنين با شناخت هر چه بيشتر كار ويروس ها، آمادگي كاملتري جهت مبارزه با آنها كسب نماييم .

گروه ابزار Rendering

رندر یكی از اصلی ترین مراحل كار درنرم افزارهای سه بعدی می باشد . درگروه رندر سه گزینه وجود دارد . كه درزیر آنها را توضیح خواهیم داد:

ابزار و گزینه اول Render the curent frome  از فریم جاری یك رندر می گیرد و رندر به كمك پنجره Render view نمایش داده می شود.

ابزار دوم Ipr render the current flome  از فن آوری مخصوص Maya  تحت عنوان IRR برای رندر استفاده می كند دراین فن آوری جدید در درسهای آینده مطالب جدیدی را ارائه خواهم داد این فن آوری جدید زمان زیادی را نسبت به رندر معمولی می برد ولی   می توان نواحی تعاملی در صحنه را انتخاب نمایید كه براثر تغییر در صحنه بطور خودكار نوآوری شوند.

ابزارسوم Render qlobals window  یك پنجره را در اختیار شمار قرار می دهد كه به وسیله آن می توانید تنظیماتی را برای Render  خود تعیین نمایید.

دوستان عزيز توجه داشته باشيد اين قسمت از وبلاگ  فقط جنبه آموزشي و يادگيري دارد و ما هيچ گونه مسئوليتي را در قبال استفاده نادرست از مطالب اين وبلاگ و خسارت مستقيم و غير مستقيم وارده را پذيرا نمي باشيم .

◊ ترمينولوژی (اصطلاح‌شناسی)

- Hacker کيست ؟
هکر کسی است که با سيستم های کامپيوتری آشناست و می‌تواند با روش‌هايی خاص (بدون اجازه) وارد آنها شود... اين انسان می‌تواند خوب يا بد باشد ( در هر حال هکر است )

- سوال: يک هکر از چه راهی وارد يک سيستم می‌شود؟
از راه شبکه (نه بابا ! )
بايد توجه کنيد که هر سيستم کامپيوتری (به عبارت بهتر هر سيستم عامل) به هر حال محصول کار تعدادی انسان است و حتما دارای تعدادی bug (خطاهايی که بعد از ارائه محصول به بازار به تدريج کشف می‌شوند) خواهد بود. بعد از اينکه يک باگ مشخص شد، شرکت ها نرم‌افزارهايی را به‌سرعت (در عرض چند ساعت ) ايجاد می‌کنند تا مشکل رفع شود اين‌ها را patch می‌گويند. و بعد مديران شبکه (Wbemasters) در عرض چند روز تا چند سال (آين آخری در مورد ايرانه) آنها را download کرده و مشکل را حل می‌کنند. در اين فاصله هکرها دمار از روزگار اين سايت‌ها در می‌اورند...

- تعريف چند اصطلاح:

*** Hacker واقعی = سامورايی :
کسی که هدفش از نفوذ به سيستم‌ها نشان دادن ضعف سيستم‌های کامپيوتری است نه سوءاستفاده ...

*** Wacker (واکر):
کسی که هدفش از نفوذ به سيستم‌ها، استفاده از اطلاعات آن سيستم‌هاست (جرو هکر‌های کلاه‌ سياه )

*** Cracker (کراکر):
کسی که هدفش از نفوذ به سيستم‌ها، خرابکاری و ايجاد اختلال در سيستم‌های کامپيوتری است. (جرو هکر‌های کلاه‌ سياه )

*** Preaker :
از قديمي‌ترين هکرها هستند که برای کارشان نياز (و دسترسی) به کامپيوتر نداشتند و کارشان نفوذ به خطوط تلفن برای تماس مجانی، استراق‌سمع و ... بود. اين جزو آموزش من نيست چون کار خيلی بديه (-;

◊ تقسيم‌بندی

- انواع کامپيوتر‌های شبکه:
=> کامپيوترهای Server : کامپيوترهايی که کارشان تامين اطلاعات در شبکه است، مثلآ کامپيوترهايی که سايت‌ها را نگه می‌دارند.
=> کامپبوتر‌های Client : کامپيوترهايی که استفاده کننده هستند مثل همين کامپيوتر خودتان که داريد ازش کار می‌کشيد.


- انواع سيستم‌ عامل‌هايی که Server ها از آن استفاده‌ می‌کنند:

=> سيستم‌های فعلی:
* خانواده Unix (مثل FreeBSD , Linux )
* خانواده Windows (مثل WinNT, Win2000 )
* Sun Solaris
* OsMac
=> سيستم‌های قديمی (منقرض شده - آخيش ! ):
AIX, IRIS, DEC10, DEC20 , ...